مىگوئى آنها حقّ هستند و در عالم وجود غير از حقّ تعالى چيزى وجود ندارد . و تمام موجودات مظاهر او هستند . و در ميان حقّ و ميان مظاهرش ، در واقع و حقيقت امر ، فرقى نيست ! و اين مطلبى است بس مشكل ، و كلامى است بس دقيق كه ما معنى آن را نمىفهميم . و در ميان اين كثرات و ميان حقّ تعالى فرقى نمىگذاريم مگر بر وجهى كه ما گفتيم ؛ و بين گفتار ما و گفتار شما بينونت و اختلاف شديدى وجود دارد . من در پاسخت مىگويم : اين مطلب امرى است سهل ، و ادراكش در غايت سهولت و آسانى است ، و معنيش در نهايت وضوح است . و مراراً و كراراً ذكرش به ميان آمده است و ليكن تو در ظلمات طبيعت و دركات بشريّت بلكه در أسفل السّافلين از درجات تقليدى كه آن از عظيم‌ترين حجابها مىباشد گرفتار شده‌اى ! و در حقيقت نسبت تو با اين گروه و طائفه‌اى كه اين معنى را مىفهمند ، مانند جنين مقيّد در زندان مَشيمه است نسبت به طفل مميِّز ، يا مانند طفل مميّز نسبت به شخص عاقل ، يا مانند شخص عاقل نسبت به مرد عالم ، يا مانند مرد عالم نسبت به رجل عارف ، يا مانند رجل عارف نسبت به ولىّ كامل ، يا مانند ولىّ نسبت به پيغمبر ! و ميان اين مراتب تفاوتى است بسيار . و لهذا خداى تعالى فرمود : إنَّ فى ذَلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ « 1 » تا آنكه

--> ( 1 ) آيه‌اى با اين عبارت در قرآن كريم موجود نيست . آياتى مشابه آن وجود دارد از جمله آيه 190 ، از سورهء 3 : آل عمران : إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ . و ذيل آيه 19 ، از سورهء 13 : الرّعد : إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ . و ذيل آيه 21 ، از سورهء 39 : الزّمر : إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ .